Σύνοδος Τραμπ, Πούτιν και Σι: ποιος κρατά τον πρώτο λόγο και τι δείχνει η ιστορία

Τον Ιούλιο του 1971, ενώ βρισκόταν στο Πακιστάν, ο Χένρι Κίσινγκερ προσποιήθηκε βολικό πόνο στο στομάχι, χάθηκε από τη δημοσιότητα και εμφανίστηκε στο Πεκίνο. Η απόρρητη μετάβαση που άνοιξε τον δρόμο για την προσέγγιση του Νίξον προς την Κίνα πατούσε σε απλή γεωμετρική αρχή: όταν υπάρχουν τρεις μεγάλες δυνάμεις, συμφέρει να βρίσκεσαι πιο κοντά σε κάθε αντίπαλο απ’ ό,τι βρίσκονται οι αντίπαλοι μεταξύ τους.

Η σινοσοβιετική ρήξη έδωσε στην Ουάσιγκτον τον άξονα του τριγώνου και ο Κίσινγκερ φρόντισε η Αμερική να τον αξιοποιήσει, όπως περιγράφουν οι Asia Times. Έρχεται τώρα η σειρά του Ντόναλντ Τραμπ να χαράξει το δικό του τρίγωνο.

Όπως είχε ήδη γράψει η Wall Street Journal, ο Βλαντιμίρ Πούτιν αξιοποίησε τηλεφωνική συνομιλία με τον Τραμπ στις 9 Οκτωβρίου, εκείνη στην οποία οι δύο άνδρες συμφώνησαν ότι η Ουάσιγκτον θα αγοράσει ρωσικό ντίζελ, για να προτείνει τριμερή σύνοδο κορυφής με τον Σι Τζινπίνγκ στο περιθώριο της συνάντησης της APEC στο Σενζέν, στις 18 και 19 Νοεμβρίου.

Το Κρεμλίνο έχει επιβεβαιώσει τις συνομιλίες και το Πεκίνο έχει δηλώσει ότι δεν θα φέρει αντίρρηση. Ο Τραμπ, που δεν αφήνει να του ξεφύγει ευκαιρία να βρεθεί στο προσκήνιο, είπε ότι αν ο Σι επιθυμεί τέτοια συνάντηση, θα βρίσκεται εκεί. Τη στάση του Σι απέναντι στον πόλεμο τη χαρακτήρισε «πολύ δίκαιη».

Στο Κίεβο, στις Βρυξέλλες και σε μεγάλο μέρος της Ουάσινγκτον η αντίδραση έμοιαζε σχεδόν τρομακτική. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας προειδοποίησε ότι σύνοδος κορυφής Ρωσίας, Κίνας και ΗΠΑ θα ενθάρρυνε μόνο τον Πούτιν να συνεχίσει τον πόλεμο. Οι σχολιαστές έφτασαν στη λέξη με το βαρύτερο συνειρμικό φορτίο του διπλωματικού λεξιλογίου, τη Γιάλτα.

Η επίκληση της Γιάλτας, ωστόσο, δεν στέκει από μόνη της.

Σε τελετή της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στην Κίνα, στις 31 Αυγούστου 2025, ο Σι Τζινπίνγκ και η σύζυγός του Πενγκ Λιγιουάν υποδέχονται τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Sputnik/Σεργκέι Μπομπίλοφ/Pool μέσω REUTERS

Το επιχείρημα που δεν προβάλλουν οι αντιδρώντες

Το ίδιο κατεστημένο εξωτερικής πολιτικής που τώρα θορυβεί για το Σενζέν πέρασε χρόνια διαβεβαιώνοντας ότι η Ουκρανία βρισκόταν σε τροχιά προς το ΝΑΤΟ, ότι οι κυρώσεις θα παρέλυαν τη ρωσική οικονομία μέσα σε λίγους μήνες και ότι μια αντεπίθεση θα αποκαθιστούσε τα σύνορα του 1991.

Κανένα από αυτά δεν επαληθεύτηκε.

Ο πόλεμος έχει φτάσει στον πέμπτο χρόνο του και οι διευθετήσεις κρίνονται από την πραγματικότητα στο πεδίο της μάχης, όχι από τις σελίδες των άρθρων γνώμης. Πόλεμοι ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις, ή ανάμεσα σε μεγάλη δύναμη και σε κράτος που στηρίζουν άλλες μεγάλες δυνάμεις, κλείνουν με διαπραγματεύσεις όσων κρατούν τα χαρτιά.

Η Κίνα είναι η οικονομική σωτηρία της Ρωσίας, ο μεγαλύτερος πελάτης της και ο σημαντικότερος προμηθευτής των εξαρτημάτων που κρατούν σε λειτουργία τον πολεμικό της μηχανισμό. Κάθε μακροπρόθεσμη λύση θα χρειαστεί τη συναίνεση του Πεκίνου, αν όχι και την ενεργή εγγύησή του.

Κατά τους Asia Times, πρόεδρος που το αναγνωρίζει αυτό δεν προδίδει τη φιλελεύθερη τάξη. Βλέπει έναν πολυπολικό κόσμο τον οποίο η εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αρνείται. Είναι ακριβώς αυτό που η Δύση αποκαλεί πολυμερισμό ή multilateralism. Η τάση να μπει η Κίνα στις διαπραγματεύσεις δεν είναι, έτσι, παράλογη.

Στην πράξη, είναι το πιο ρεαλιστικό που έχει πει ο Τραμπ για την Ουκρανία τους τελευταίους μήνες.

Η γεωμετρία έχει γυρίσει ανάποδα

Ο ρεαλισμός, όμως, δεν σταματά στην αναγνώριση της εξουσίας. Ζητά και την ακριβή εκτίμησή της. Σε αυτό το σημείο το «τρίγωνο της Σενζέν» θυμίζει λιγότερο τον Κίσινγκερ και περισσότερο μια αντιστροφή του.

Το 1972 άξονας ήταν η Ουάσιγκτον. Στη Σενζέν τον άξονα θα τον κρατά ο Σι. Θα είναι ο οικοδεσπότης και ο συντονιστής, ο άνθρωπος με τη μεγαλύτερη επιρροή επί της Μόσχας και εκείνος του οποίου τη συνεργασία χρειάζεται περισσότερο η Ουάσιγκτον. Ρωσία και Κίνα θα προσέρχονταν ως εταίροι που την τελευταία δεκαετία διακηρύσσουν φιλία «χωρίς όρια».

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εμφανίζονταν ως ο «παράταιρος», μνηστήρας που φλερτάρει δύο πρωτεύουσες πιο κοντά η μία στην άλλη απ’ ό,τι καθεμία από αυτές στην Ουάσιγκτον. Δεν είναι τρίγωνο με την Αμερική στην κορυφή. Είναι σινορωσική συμβίωση με έναν αμερικανό επισκέπτη.

Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Σι Τζινπίνγκ περνούν μπροστά από την Κιονοστοιχία του Λευκού Οίκου, στην Ουάσινγκτον των ΗΠΑ. REUTERS/Evan Vucci

Ο Σι ως ρυθμιστής και ο κακός έμπορος

Στον λογαριασμό μπαίνει και το «κόστος συμμετοχής». Ο Σι δεν μοιράζει διπλωματικές χάρες σε κινεζικό έδαφος χωρίς αντάλλαγμα. Τριμερής σύνοδος κορυφής θα σηματοδοτούσε το ντεμπούτο του ως μεγάλου μεσολαβητή της Ευρασίας, ρόλο που το Πεκίνο επιδιώκει από την παρουσίαση του ασαφούς «ειρηνευτικού σχεδίου» του το 2023.

Ως αντάλλαγμα, οι προφανείς επιλογές είναι ηπιότερες αμερικανικές θέσεις για την Ταϊβάν, για τους ελέγχους στις εξαγωγές τεχνολογίας ή και για τα δύο. Ανταλλαγή του Δυτικού Ειρηνικού με μια γραμμή κατάπαυσης του πυρός στο Ντονμπάς θα ήταν η χειρότερη συμφωνία που έχει συνάψει αμερικανός πρόεδρος από την εποχή της Γιάλτας.

Ο Τραμπ έχει ήδη δείξει τη συνήθεια να πληρώνει πριν διαπραγματευτεί. Η συμφωνία για το ντίζελ, που ανακοινώθηκε μέσα στην ίδια συνομιλία όπου ο Πούτιν πρότεινε τη σύνοδο κορυφής, ανέτρεψε χρόνια αμερικανικής ενεργειακής πολιτικής και έδωσε στη Μόσχα μια παραχώρηση πριν τοποθετηθεί καν ο πρώτος χάρτης στο τραπέζι.

Έμπορος που πληρώνει εκ των προτέρων δεν έχει λόγο να εκπλήσσεται αν τα εμπορεύματα δεν φτάσουν ποτέ.

Το μέλλον που θα ανακοινωθεί στην Ευρώπη

Η σύγκριση με τη Γιάλτα έχει χρησιμοποιηθεί υπερβολικά, εδώ όμως είναι διδακτική για έναν λόγο που οι περισσότεροι παραβλέπουν. Στη Γιάλτα ο Ρούσβελτ και ο Τσόρτσιλ διέθεταν εκατομμύρια στρατιώτες στην Ευρώπη. Μπορούσαν να διαπραγματευτούν το μέλλον της ηπείρου επειδή βρίσκονταν οι ίδιοι εκεί.

Ό,τι κι αν πιστεύει κανείς για το αποτέλεσμα, εκείνο απηχούσε την ισορροπία δυνάμεων στο πεδίο.

Στο Σενζέν θα λείπουν οι δύο δυνάμεις που έχουν τα περισσότερα να χάσουν επί τόπου. Η Ουκρανία, της οποίας οι στρατιώτες κρατούν τις γραμμές, δεν θα βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Θα λείπει και η Ευρώπη, από την οποία θα ζητηθεί να πληρώσει για την ανοικοδόμηση, να υποδεχθεί τους πρόσφυγες και, κατά πάσα πιθανότητα, να επιβλέψει τυχόν κατάπαυση του πυρός.

Συμφωνία που επιβάλλεται στο Κίεβο χωρίς την υπογραφή του Κιέβου δεν είναι συμφωνία. Είναι διάλειμμα. Οι Ουκρανοί έχουν λόγο για το πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος, γιατί αυτοί κρατούν τα όπλα στα χέρια τους, και συμφωνία που απορρίπτουν δεν θα κρατήσει.

Τούτο δεν αποτελεί επιχείρημα ώστε η Ουάσιγκτον να συνεχίσει να εκδίδει λευκές επιταγές. Ο αναλυτής υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να αναθέτει και να εναποθέτει την ασφάλειά της στην Αμερική και ότι πόλεμος στην ευρωπαϊκή ήπειρο είναι πρώτα και κύρια ευθύνη της Ευρώπης.

Το επιχείρημα αυτό, όμως, λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αν η Ευρώπη θέλει να αναλάβει την ευθύνη για το αποτέλεσμα, πρέπει να συμβάλει στη διαμόρφωσή του. Σύνοδος κορυφής που αφήνει έξω το Παρίσι, το Βερολίνο και τη Βαρσοβία, ενώ ταυτόχρονα τους καλεί να σηκώσουν το βάρος, είναι εξίσου ασυνάρτητη και αυτοκαταστροφική.

Τέσσερις διαφοροποιήσεις που μπορούν να δώσουν λύση

Προσέγγιση πραγματικά ρεαλιστική δεν θα απέρριπτε τη Σενζέν εξαρχής. Θα την αναδιαμόρφωνε. Πρώτον, ο πυρήνας των διαπραγματεύσεων να μείνει εκεί όπου ανήκει, ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Μόσχα και Κίεβο, με στενή διαβούλευση με τους Ευρωπαίους. Συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Ζελένσκι, όπως έχουν προτείνει οι ίδιοι οι Ουκρανοί, αποτελεί καλύτερη μορφή από συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι.

Δεύτερον, να δοθεί στην Κίνα ρόλος, ο σωστός όμως. Το Πεκίνο μπορεί να λειτουργήσει ως εγγυητής μιας λύσης, ως συμμετέχων στην ανοικοδόμηση και ως πηγή πίεσης προς τη Μόσχα. Δεν πρέπει, όμως, να γίνει ο διαιτητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Τρίτον, να σταματήσει η προπληρωμή. Κάθε παραχώρηση που δίνει η Ουάσιγκτον πριν από την έναρξη των συνομιλιών, είτε αφορά κυρώσεις, είτε ενέργεια, είτε παραδόσεις όπλων, είναι παραίτηση από διαπραγματευτικό πλεονέκτημα χωρίς αντάλλαγμα.

Τέλος, να διατηρηθεί ο διαχωρισμός Ασίας και Ευρώπης. Τη στιγμή που το ζήτημα της Ουκρανίας θα εμπλακεί με εκείνο της Ταϊβάν, η Ουάσιγκτον θα βρεθεί να διαπραγματεύεται εναντίον του εαυτού της σε δύο μέτωπα ταυτόχρονα.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ σε δεξίωση στο Κρεμλίνο, στη Μόσχα της Ρωσίας, στις 21 Μαρτίου 2023. Sputnik/Pavel Byrkin/Κρεμλίνο μέσω REUTERS

Το ειρωνικό σκέλος του τριγώνου

Ο Νίξον πήγε στην Κίνα το 1972 για να ανησυχήσει τη Μόσχα. Αν ο Τραμπ πάει στο Σενζέν τον επόμενο μήνα με τους όρους που προσφέρονται τώρα, ανησυχία θα προκαλέσει μόνο στο Κίεβο και στις Βρυξέλλες, ενώ η Μόσχα και το Πεκίνο θα γιορτάσουν την καλή τους τύχη. Το τρίγωνο διακρίνεται. Δεν διακρίνεται, όμως, ποιος είναι ο ισχυρός του.